Ευρωπαϊκή ακροδεξιά: Πώς αλλάζουν οι οικονομικές της θέσεις και ποιον θέτει στο επίκεντρο

 Γιατί αλλάζει οικονομική στρατηγική η ευρωπαϊκή ακροδεξιά – Από τη φιλελεύθερη αγορά στην προστασία των «δικών της»

Η ευρωπαϊκή ακροδεξιά επαναπροσδιορίζει την οικονομική της ταυτότητα, συνδυάζοντας κατά περίπτωση τη στήριξη της επιχειρηματικότητας και των φορολογικών μειώσεων με αιτήματα για ισχυρότερη κρατική παρέμβαση και κοινωνική προστασία. Πίσω από αυτές τις διαφορετικές επιλογές βρίσκεται ένα κοινό ερώτημα: ποιοι πρέπει να ωφελούνται από τις οικονομικές πολιτικές ενός κράτους;

Η μεταβολή αυτή δεν αποτυπώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κόμματα. Ωστόσο, η πορεία πολιτικών σχηματισμών σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, το Βέλγιο και η Ολλανδία αναδεικνύει τις αντιφάσεις αλλά και τις προσαρμογές που χαρακτηρίζουν την οικονομική τους προσέγγιση.

Από τη φιλελεύθερη οικονομία στην κρατική παρέμβαση

Για αρκετά χρόνια, η οικονομική συζήτηση γύρω από τα κόμματα της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς επικεντρωνόταν συχνά στις θέσεις τους υπέρ της ελεύθερης αγοράς, της μείωσης της φορολογίας και του περιορισμού ορισμένων κρατικών παρεμβάσεων.

Στην πορεία, όμως, η οικονομική τους ρητορική απέκτησε και διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η προστασία των εργαζομένων, η στήριξη συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και η διεκδίκηση ισχυρότερου ρόλου για το κράτος σε επιλεγμένους τομείς άρχισαν να καταλαμβάνουν σημαντική θέση στον πολιτικό τους λόγο.

Αυτή η μετατόπιση δεν σημαίνει ότι όλα τα συγκεκριμένα κόμματα εγκατέλειψαν τον οικονομικό φιλελευθερισμό. Αντίθετα, δείχνει ότι μπορούν να υιοθετούν διαφορετικές οικονομικές προτάσεις, ανάλογα με τις πολιτικές συνθήκες και τα ακροατήρια στα οποία απευθύνονται.

Η περίπτωση της Μαρίν Λε Πεν και το γαλλικό παράδειγμα

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο γαλλικός Εθνικός Συναγερμός (Rassemblement National – RN), με επικεφαλής την πολιτική φυσιογνωμία της Μαρίν Λε Πεν.

Στα τέλη Αυγούστου του 2026, η Λε Πεν τάχθηκε υπέρ φορολογικών μειώσεων σε ομιλία της προς τη Medef, τη Γαλλική Συνομοσπονδία Επιχειρήσεων. Η τοποθέτηση αυτή ανέδειξε την έμφαση που μπορεί να δίνει το κόμμα στην επιχειρηματικότητα και στη φορολογική πολιτική, παράλληλα με τις θέσεις του για την κοινωνική προστασία.

Το γαλλικό παράδειγμα αναδεικνύει μια ευρύτερη πολιτική πρόκληση: πώς μπορούν να συνυπάρχουν η υποστήριξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας, οι δεσμεύσεις για κοινωνικές παροχές και η υπόσχεση προστασίας της εγχώριας οικονομίας;

Η απάντηση δεν βρίσκεται σε ένα ενιαίο οικονομικό μοντέλο. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο κάθε κόμμα ιεραρχεί τις προτεραιότητές του και επιλέγει ποιες κοινωνικές και παραγωγικές ομάδες θα βρεθούν στο επίκεντρο των προτάσεών του.

Τι δείχνει η έρευνα για τα ευρωπαϊκά κόμματα

Την πολυπλοκότητα αυτής της εξέλιξης εξετάζει έρευνα της πολιτικού επιστήμονα Κατερίνα Φρόιο και συνεργατών της. Η μελέτη αξιοποιεί προεκλογικά προγράμματα και κομματικές επικοινωνίες σε χρονικό βάθος άνω των τεσσάρων δεκαετιών.

Στο επίκεντρο βρίσκονται το πρώην γαλλικό Εθνικό Μέτωπο και ο διάδοχός του, Εθνικός Συναγερμός, η ιταλική Lega, το βελγικό Vlaams Belang και το ολλανδικό PVV.

Η βασική διαπίστωση είναι ότι οι οικονομικές θέσεις αυτών των κομμάτων δεν ακολουθούν μια αμετάβλητη ιδεολογική πορεία. Αντίθετα, παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στον χρόνο, γεγονός που δυσκολεύει την ένταξή τους σε μία και μόνο κατηγορία οικονομικής πολιτικής.

Η έμφαση στην εθνική ταυτότητα, ωστόσο, παραμένει σημαντική για την κατανόηση αυτών των προσεγγίσεων. Η οικονομική προστασία δεν παρουσιάζεται πάντοτε ως ένα καθολικό δικαίωμα με τους ίδιους όρους για όλους, αλλά μπορεί να συνδέεται με την ένταξη στην εθνική κοινότητα.

Ποιοι ωφελούνται από την οικονομική προστασία;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της συζήτησης. Η κρατική παρέμβαση και η κοινωνική προστασία δεν έχουν από μόνες τους συγκεκριμένο ιδεολογικό πρόσημο. Η σημασία τους εξαρτάται από τον σχεδιασμό των μέτρων, τους δικαιούχους και τον τρόπο χρηματοδότησής τους.

Ένα κόμμα μπορεί, για παράδειγμα, να υποστηρίζει την ενίσχυση ορισμένων κοινωνικών παροχών και ταυτόχρονα να προτείνει περιορισμούς ως προς το ποιοι έχουν πρόσβαση σε αυτές. Αντίστοιχα, μπορεί να τάσσεται υπέρ της μείωσης φόρων για επιχειρήσεις ή νοικοκυριά, χωρίς αυτό να συνεπάγεται απαραίτητα συνολική αποχώρηση του κράτους από την οικονομία.

Η διάκριση αυτή βοηθά να κατανοήσουμε γιατί η οικονομική πολιτική της σύγχρονης ευρωπαϊκής ακροδεξιάς δεν περιγράφεται επαρκώς με το δίπολο «περισσότερο κράτος ή περισσότερη αγορά».

Το κρίσιμο στοιχείο είναι και η κατανομή των ωφελειών: ποιοι προστατεύονται, ποιοι επιβαρύνονται και ποιες προτεραιότητες καθορίζουν τις δημόσιες δαπάνες.

Οι πολιτικές και οικονομικές συνθήκες πίσω από τις αλλαγές

Οι οικονομικές προτάσεις των κομμάτων δεν διαμορφώνονται ανεξάρτητα από το περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται. Η κοινωνική δυσαρέσκεια, οι απαιτήσεις διαφορετικών εκλογικών ομάδων και οι μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζουν τις θέσεις τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή προγράμματος αποτελεί απλώς επικοινωνιακή επιλογή. Για να αξιολογηθεί μια πολιτική μετατόπιση, χρειάζεται να εξεταστούν συγκεκριμένα οι προτάσεις, οι δεσμεύσεις και οι αποφάσεις κάθε κόμματος, καθώς και το κατά πόσο εφαρμόζονται όταν αποκτά κυβερνητική εξουσία.

Η διάκριση ανάμεσα στη ρητορική και στην εφαρμοσμένη πολιτική είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν εξετάζονται ζητήματα φορολογίας, κρατικών δαπανών και κοινωνικών παροχών.

Το πραγματικό διακύβευμα για την ευρωπαϊκή οικονομία

Η μεταμόρφωση της οικονομικής ατζέντας της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για το μέλλον του κοινωνικού κράτους και τον ρόλο της εθνικής ταυτότητας στη χάραξη οικονομικής πολιτικής.

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το μέγεθος του κράτους ή το επίπεδο της φορολογίας. Αφορά επίσης τα κριτήρια με τα οποία κατανέμονται οι διαθέσιμοι πόροι και τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται οι οικονομικές προτεραιότητες με τις πολιτικές αντιλήψεις κάθε κόμματος.

Το συμπέρασμα: Η ευρωπαϊκή ακροδεξιά δεν ακολουθεί μία ενιαία οικονομική συνταγή. Οι θέσεις της μπορούν να συνδυάζουν στοιχεία της ελεύθερης αγοράς με κρατική παρέμβαση και επιλεκτική κοινωνική προστασία. Για να κατανοηθεί αυτή η εξέλιξη, χρειάζεται να εξετάζονται όχι μόνο οι οικονομικές υποσχέσεις, αλλά και το ποιοι ωφελούνται από αυτές και με ποια κριτήρια.